Công cấy là công bỏ, công làm cỏ là công ăn như một triết lý nông nghiệp trồng lúa hữu cơ bền vững – một sản vật quốc gia từng định hình văn hoá, tập quán, lối sống một thời văn minh. Không chỉ giúp bà con tiết kiệm sức lao động, chi phí mua phân thuốc nhân tạo độc hại, mà còn kiến tạo nên những cánh đồng lúa trù phú, bền vững.
Gieo mạ trồng lúa hữu cơ
Khi những cơn nắng gắt gao của mùa hè bắt đầu đỏ đồng cũng là lúc bà con nông dân Điện Phương hối hả xuống giống chuẩn bị cho vụ hè thu. Guồng quay nông vụ cứ thế mà chạy, gieo mạ đầu xuôi đuôi lọt.
Bởi chỉ cần tỉ mỉ công đoạn gieo mạ từ đầu thì bước cấy tiếp theo sẽ nhàn tênh, không phun thuốc cỏ vì cấy không có cỏ, khoẻ về sau, lợi về cuối:
- Ủ giống: Giống thuần TBR1 được ngâm 12 giờ, vớt ráo cho thông thoáng 12 giờ tiếp theo, lặp lại ngâm và vớt ráo như vậy một lần nữa để đảm bảo hạt nảy mầm đều.
- Bang đất làm luống: Vụ hè thu có lợi thế về thủy lợi nên mạ thường được gieo trực tiếp trên ruộng. Nhằm cho thảm mạ đủ chuẩn về độ dày, chúng tôi múc, cày bừa đất kỹ càng, lên luống, san phẳng bằng rắp và trải lớp vật liệu chống thấm tránh rễ mạ bám sâu xuống đất và dễ dàng kiểm soát độ ẩm. Nước cũng được dẫn vào các rãnh xung quanh để giữ ẩm xuyên suốt cho nền mạ.
- Chuẩn bị giá thể: Là hỗn hợp được pha trộn tỉ lệ chuẩn giữa bùn, trấu, tro, xơ dừa và phân hữu cơ, giá thể đảm bảo dinh dưỡng, độ ẩm và thoáng khí để mạ non bén rễ mạnh mẽ và phát triển thành thảm đều rơ trên luống. Đất bùn giúp hạt bám chắc, làm nền cho rễ mạ bện chặt thành tấm thảm. Xơ dừa giúp giữ ẩm và làm đất tơi xốp, cho phép rễ mạ thở dễ dàng.
- Nền mạ: Trải đều giá thể trên lớp vật liệu chống thấm đã định hình khung dày độ 3 phân, tiếp tục dùng cây gỗ hoặc ống tròn làm phẳng bề mặt, chuẩn bị cho công đoạn gieo mạ.
- Gieo mạ: Rải thủ công lên bề mặt với mật độ vừa phải, không dày hay chồng chéo lên nhau để cạnh tranh dinh dưỡng, cũng không mỏng để đảm bảo năng suất vụ mùa. Có thể dùng một nhánh cây nhỏ nhúng nước rơ nhẹ trên mặt trấu để hạt trải đều và cấp ẩm bổ sung cho bề mặt.
Nếu trời nắng gắt, bà con sẽ giăng lưới che chắn cho mạ non khỏi bị cháy lá hay héo rũ vì sốc nhiệt. Lưới còn giúp giữ lại độ ẩm cho nền mạ và không khí xung quanh, làm chậm quá trình bốc hơi nước.
Chưa bàn đến chuyện, bà con chọn gieo mạ cấy lúa thay vì gieo sạ, giúp ruộng lúa giảm đáng kể lượng cỏ dại mà không phun thuốc diệt cỏ, tiết kiệm công làm cỏ, hướng đến nông nghiệp bền vững.
- Cày nhuyễn, ngâm kỹ: Trước khi cấy, ruộng được cày nhuyễn, ngâm nước lâu để chôn vùi, ức chế và loại bỏ phần lớn hạt cỏ và mầm cỏ dại.
- Mạ khoẻ lấn cỏ: Mạ từ 20-22 ngày tuổi có bộ rễ và lá khoẻ mạnh, dư sức chiếm lấy ánh sáng, cạnh tranh chất dinh dưỡng với cỏ. Cỏ dại mới nhú sẽ bị thiếu ánh sáng và không gian để phát triển, làm chậm hoặc ức chế quá trình sinh trưởng.
- Cấy lúa dễ làm cỏ: mật độ cấy đều giúp ruộng ngay hàng thẳng lối, dễ dàng đi trên ruộng làm cỏ thủ công (nếu cần), cây lúa phát triển khoẻ mạnh đồng đều.
Bà con xem đất như một sinh thể để nuôi dưỡng hệ vi sinh vật trong đất, không sử dụng các thành phần phi nhân tạo như phân hoá học, thuốc cỏ, thuốc diệt mầm…, giữ tấc đất tấc vàng chính là nuôi đất, nuôi chính mình.
Cấy mộng, không thuốc cỏ, thuốc diệt mầm
Làm nông bền vững phải tính toán siêu kỹ, nếu không công cán vô tiền làm cỏ mấy hồi. Bởi vậy, bà con Điện Phương phải cày bừa sâu để lật úp lớp đất mặt, giúp đất tơi xốp, diệt trừ mầm mống sâu bệnh và cỏ dại tiềm ẩn trong đất. Sau khi cày, ruộng được phơi khô dưới nắng, giúp đất nghỉ và tăng độ màu mỡ tự nhiên độ vài hôm rồi bừa vỡ và san phẳng thuận tiện chạy máy cấy, ít tốn công hơn.
- Cày bừa sâu: lật úp lớp đất mặt, giúp đất tơi xốp, diệt trừ mầm mống sâu bệnh và cỏ dại tiềm ẩn trong đất.
- Phơi ải: Sau khi cày, ruộng được phơi khô dưới nắng, giúp đất nghỉ và tăng độ màu mỡ tự nhiên.
- Bừa vỡ và san phẳng: cho nhỏ đất, dễ bừa san phẳng mặt thuận tiện chạy máy cấy, ít tốn công.
Bừa sâu phơi kỹ, ruộng lúa Noom tự thân đã là một hệ sinh thái khỏe mạnh, không phun thuốc cỏ, diệt mầm, vừa đa dạng hệ thuỷ sinh vừa hạn chế tối đa sự phát triển của cỏ dại và sâu bệnh. Lúc này, chỉ cần cắt thảm mạ thành từng khối vuông vức, gánh mộng sang máy cấy chạy máy cơ giới hoá, đỡ nhọc công.Mạ được đưa vào máy, động cơ găm mạ xuống bùn đều tăm tắp, tiết kiệm thời gian, sức lực và đảm bảo mật độ cấy chuẩn xác, tạo ra một quần thể lúa khỏe mạnh, đồng đều, tự lấn át cỏ dại và giảm thiểu rủi ro từ sâu bệnh hại.
Bón dưỡng trồng lúa hữu cơ – Tuần hoàn sinh khối bánh dầu mè
12 ngày sau cấy bón lót, 30 ngày sau cấy bón dưỡng lúa hữu cơ. Nói đến trồng lúa hữu cơ, nhiều anh em cứ nghĩ khó, năng suất thấp. Sai lầm! Lúa hữu cơ không chỉ mang lại hạt gạo an toàn, dinh dưỡng cao mà còn giúp đất hồi sinh. Thay vì ép đất bằng hóa chất, mình vỗ béo đất bằng những sinh khối tuần hoàn tự nhiên. Đó cũng là lúc bánh dầu mè từ quá trình ép dầu, được đưa đến ruộng lúa hữu cơ để bón dưỡng sau cấy.
Kích hoạt tăng trưởng bền vững – Bánh dầu mè siêu thực phẩm cho lúa và đất
Ngay sau cấy, lúa non yếu ớt. Giống như em bé cần sữa mẹ. Lúc này, bón dưỡng đúng lúc cực kỳ quan trọng. Thay vì rải phân hóa học, mình dùng phân hữu cơ Quế Lâm cùng bánh dầu mè đã ủ hoai 21 ngày. Vì sao phải ủ? Để bánh dầu mè dịu lại, dễ tiêu hơn cho cây, khử mùi và tránh côn trùng.
Khi rải, lúa được tiếp thêm năng lượng, bén rễ nhanh, bật mầm, đẻ nhánh khỏe re. Đạm (Nitơ) dồi dào trong bánh dầu mè giúp lúa xanh tốt, thân lá phát triển mạnh mẽ. Đạm hữu cơ này ngấm từ từ, cây hấp thụ đều, không sốc như hóa học. Lúa cứ thế mà lớn lên vững vàng.
Cấu trúc đất tơi xốp, dễ canh tác
Đây mới là cái hay! Bánh dầu mè, với hàm lượng chất hữu cơ cao đặc dụng cho ruộng bạc màu, chai cứng vì lạm dụng hóa chất. Bón bánh dầu mè không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn bơm chất hữu cơ vào đất.
Chất hữu cơ này giống như chất keo tự nhiên, kết dính hạt đất, tạo thành viên đất nhỏ. Đất trở nên tơi xốp, thông thoáng hơn hẳn. Đi lại trên ruộng nhẹ chân, cày bừa cũng dễ hơn. Đất tơi xốp thì rễ lúa mới dễ dàng vươn dài, ăn sâu tìm dinh dưỡng!
Hệ vi sinh vật đất – Đội quân thầm lặng của nông dân
Nếu đất là ngôi nhà, vi sinh vật là những cư dân chăm chỉ nhất, tạo nên sức sống. Dùng bánh dầu mè là đang tạo bữa tiệ” thịnh soạn cho đội quân vi sinh vật.
Chất hữu cơ trong bánh dầu mè là thức ăn tuyệt vời cho vi khuẩn, nấm, giun đất… Chúng “ăn” bánh dầu mè, phân giải thành dinh dưỡng cây lúa hấp thụ. Đồng thời, các vi sinh vật này còn cải thiện độ phì nhiêu, ức chế mầm bệnh. Qua từng mùa vụ, đất được khoảng nghỉ và phục hồi, lượng phân sẽ giảm dần lại. Tưởng tượng xem, mình có cả đội quân thầm lặng ngày đêm làm việc để đất khỏe, lúa tốt, thế có phải là quá cool không?
Tuần hoàn sinh khối: Nông dân “thời thượng” là đây! Mình dùng chính phụ phẩm từ sản xuất (bã mè) để quay lại bón cho lúa. Vừa tiết kiệm, vừa thân thiện môi trường, vừa tạo ra sản phẩm sạch. Đây không chỉ là phương pháp bón phân, mà là tư duy làm nông bền vững, thông minh.Anh em mình không chỉ là nông dân, mà còn là người thực hành nông nghiệp bền vững, phục hồi tái tạo tạo hệ sinh thái, tiên phong nông nghiệp xanh và sạch. Anh em thấy sao về cách làm này?
Bà con nhờ đó giảm tối đa công làm cỏ, tiết kiệm phân bón, công cáng đáng kể chi phí và sức lao động mà không tốn tiền mua hóa chất, hướng đến nông nghiệp bền vững mà vẫn có lời. Lời công cán, lời tiền bạc, lời sức khoẻ, lời thời gian, lời cả chất dinh dưỡng được nuôi dưỡng đất tự nhiên.
Thời khắc vàng cho hạt lúa chín hoàn hảo
1. Phán đoán độ chín hoàn hảo của hạt ngọc
2. Hành động quyết đoán: Rút kiệt nước trên ruộng
Lấy công làm vốn, bảo tàng sản vật quốc gia
1. Cơ giới hoá một cách tỉ mỉ
2. Lời hứa với đất và thế hệ sau
Tuần hoàn vụ mua mẫu mực
Đa tạ đất trời đã ban cho chúng ta những quy luật bền vững, để học cách tự nhiên tuần hoàn, nông nghiệp tuần hoàn, một đời sống bền vững tuần hoàn.
Bài viết cùng chủ đề
Lạc Hữu Cơ Sinh Thái – Quy Trình Canh Tác & Quản Lý Cỏ Dại
Hệ Vi Sinh Vật Trong Đất – Thang Đo Giá Trị Dinh Dưỡng Của Thực Phẩm Hữu Cơ
Cách Trồng Bơ Hữu Cơ Sinh Thái – Canh Tác Bền Vững Tây Nguyên
Về Farm Xuân Nam, Thu Hoạch Lạc Hữu Cơ – Nguyên Liệu Ép Dầu Lạc Ép Lạnh Organic
